Já, mikið böl er músikin!

Sá þessa snilld hjá Orra Harðar, hann fann þetta í bréfi frá Þórbergi sjálfum til vinkonu sinnar:

"Það er aðeins tvennt sem er ofaukið í tilverunni. Það er krabbamein og músik. Nú sitja vísindamenn önnum kafnir víðsvegar um heiminn yfir að finna meðal við krabba. En meðal við músik er ekki minni heimsnauðsyn. Músikin fór að verða alþjóðaplága, þegar útvarpsóþverrinn og hátalarinn héldu innreið sína í mannfélagið. Áður var hún varla meira en heimilisböl. Ég er sannfærður um, að þessi síbeljandi og oftast háværi músikskakandi veldur alvarlegum röskunum á náttúrulegri og settlegri starfsemi taugakerfisins og innýflanna og á drjúgan þátt í ævaxandi taugatruflunum, geðsjúkdómum, exemum, hjartabilunum, blóðtöppum, meltingarkvillum, magasárum og krabbameinum. Þessi ófögnuður, músikskakandinn, smýgur gegnum mann núorðið, svo að segja hvar sem maður er staddur. Það er orðið mjög algengt að börn og unglingar séu sett í læri í píanóglamri og orgeljarmi eða andateppublæstri á lúðra, hvort sem þau hafa nokkra hæfileika eða langanir í þær áttir eða ekki.

Mín saga er ljót, og þó hafa víst þúsundir manna á þessu landi frá svipuðum píslum að segja. Píanólexíur hinumegin við þilið hjá mér á Stýrimannastíg, vikum saman sömu lexíurnar. Þá bilaðist ég svo gersamlega, að ég rauk í að fá mér lífsförunaut. Píanólexíur yfir mér og beint undir mér og skáhallt undir mér á Hallveigarstíg, stundum allar í gangi í einu og húsið mjög hljóðbært. Þá missti ég oft stjórn á mér og flúði út í holt til þess að forða Margréti frá að borga mig á vitlausrahæli.

Í Suðurgötu píndur mikinn part úr ári með píanóspilalátum eins og ósvífins gæa, sem við tókum inn í íbúð okkar úr geymslustíu úti í bæ, með því heiti, að hann spilaði ekki á píanóið, því að herbergi hans var úr sama holi og vistarverur okkar og húsið hljóðbært eins og hamraveggir. Sá músíkiddjót launaði lausnina úr stíunni með því að glamra á píanóið, hvenær sem honum sýndist og stundum fram á nætur, og við laussvæf. Svo kom unnusta hans honum við hlið, svo gifting, og hún flutti inn í herbergið til hans, og rafmagnsreikningurinn steig úr 20 krónum upp í rúmar 70 krónur, allt án þess að við værum spurð eða fengjum betaling fyrir. Þetta var þó-nokkur skildingur árið 1943, og við þá ekki orðin rík. Þarna sérðu, hvort músik göfgar ekki. Hitler elskaði músik. Og ég þekki músikelskendur og kompónista, á hverra loforðum er ekki meira mark takandi en velli spóans.

Svo fluttust píslirnar hingað suður á Hringbraut 45. Píanóleikur beint undir mér og radíófónn á stærð við hundakofann á Hala, píanóspilirí á ská undir mér, þar að auki lúðraandateppa, sem þó er skást af þessu, því að mér heyrist alltaf blásarinn vera að kafna, og ég er að telja mér í trú um í minni alkunnu einfeldni, að þó að hann hafi náð andanum í dag, þó hljóti hann að blása honum út fyrir og allt á morgun.

Ríkisútvarpið hefur tekið að sér forystu í þessari eyðileggingu á mannfólkinu. Meiri partur dagskrárinnar er orðinn músik, músik af plötum og aftur músík af plötum, þindarlaus músik af plötum, sem víða í vistarverum manna hljóma eins og öskur af plötum, og nú er tekin upp sú siðabót, að margslíta í sundur útvarpserindi með fíflslegu músikdinti. Og ætli að verða örstutt þögn milli þáttaskipta, þá er kíttað upp í hana með músikgóli. Það má aldrei þegja. Það er alltaf verið að færa sig lengra og lengra niður í lágkúruna til móts við heimskingjana og þá andlega lötu og úthaldslausu, mikið af dagskránni miðað við sálarástand þeirra, í staðinn fyrir að reyna að tosa þeim upp á svolítið hærra plan. Kannski er haft þarna til fyrirmyndar bandarískt sálarkapítal, sem fróðir menn telja á borð við sálarþroska tíu til fjórtán ára unglinga hér austan hafsins. Allt á að vera stutt í sér, svo að andlega letin og úthaldsleysið gefist ekki upp við að hlusta, efnislítið og hundavaðslegt, svo að þau þurfi ekki að leggja á sig að hugsa, og kjánalega spennandi, svo að þau móri sér og sofni ekki í sínu tómarúmi eða skrúfi fyrir. Þetta hefur margt mjög áþekkan svip og lýsing, sem ég las einu sinni, á andlegu lofthæðinni á miðsvæðum Helvítis. Og svo koma aumingja leikkonurnar, sem lesa eins og þær séu að herma eftir skælandi hysteríkurum. Ó Jesús minn! Þá setur að mér nábít of böggul fyrir brjóst, ef svo slysalega tekst til, að þeirra úðgýðelsir nái að leggja í eyru mér. Það virðist vera eitt af óleysanlegu vandamálunum sem koma náttúrulega fram, enda áhættusamt. Því skrúfaðri sem menn eru og andhælislegri, því dýpra er fruktað fyrir þeim. Þannig hafa lágsvæðin útrústað hugsjónir manna um fyrirmyndir.

Músikin hefur smogið alls staðar inn eins og bakteríur. Ferðist maður í bíl, þá glymur hún þar. Komi maður á rakarastofu, þá holgómar hún sig þar. Skreppi maður á vinnustofu eða í verksmiðju, þá drynur hún þar. Eigi maður erindi á skrifstofu, þá skellur hún á manni þar. Langi mann að tala við kunningja sinn í ró og næði á kaffihúsi, þá háöskrar hún þar. Það er meira að segja farið að innleiða þessa pyndingu í búðir of tannlækningastofur. Og ljóðasamsetningum er skautað alls kyns fræðiheitum í músik, svo sem tangentinum, tríóinu, kvartettinum, kantötunni, sinfoníunni, etýðunni og fleiri svipuðum hundakúnstum."